Eerder schreven wij al over levenslang in Nederland en de vraag of deze straf werkelijk een leven lang duurt. Nu is er een uitspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM). Zeven tot levenslang veroordeelde gevangenen spanden een zaak aan tegen de Nederlandse staat. Zij stelden dat levenslang in Nederland in de praktijk nooit tot vrijlating leidt en daarmee inhumaan is. Het EHRM dacht daar anders over.
De uitspraak heeft grote gevolgen. Op dit moment zitten 65 mensen levenslang vast in Nederland, meer dan ooit in de moderne geschiedenis. De uitkomst van deze zaak bevestigt de huidige Nederlandse werkwijze en geeft rechters weer meer vrijheid om levenslang in Nederland op te leggen. In dit artikel van Juristenblog.nl lichten we de uitspraak toe en bespreken we de zaken van de zeven indieners. Liever snel inzicht? Lees dan de FAQ onderaan!
Levenslang in Nederland: achtergrond en wettelijk kader
Om verder in te kunnen gaan op de EHRM-uitspraak, moeten we eerst begrijpen hoe levenslang in Nederland juridisch is geregeld.
Definitie – Levenslange gevangenisstraf
De levenslange gevangenisstraf stond lange tijd ter discussie. In 2013 oordeelde het EHRM dat de Nederlandse praktijk van opsluiting zonder enig perspectief op vrijlating strijdig was met artikel 3 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM), het verbod op onmenselijke of vernederende behandeling. Dit dwong Nederland tot een stelselwijziging. In 2017 riep de overheid de Adviescommissie Levenslanggestraften in het leven, die beoordeelt of een gevangene na 25 jaar in aanmerking komt voor re-integratie of gratie.
Tot op heden is er nog nooit iemand vrijgelaten op basis van deze regeling. Desondanks oordeelt het EHRM in zijn uitspraak van 22 april 2026 unaniem dat de huidige regeling voldoende perspectief op vrijlating biedt.
| Jaar | Gebeurtenis |
|---|---|
| 2013 | EHRM: levenslang zonder perspectief strijdig met artikel 3 EVRM |
| 2016 | Staatssecretaris Dijkhoff stelt 25-jaarstoets in |
| 2017 | Adviescommissie Levenslanggestraften opgericht |
| 2026 | EHRM: Nederlandse regeling voldoet aan EVRM, levenslang niet inhumaan |
De EHRM-uitspraak van 2026: levenslang in Nederland getoetst aan artikel 3 EVRM
De zaak die leidde tot de uitspraak van 22 april 2026, werd aangespannen door zeven tot levenslang in Nederland veroordeelde personen. Zij stelden dat hun straf in de praktijk nooit tot vrijlating leidt en dat de regeling daarmee illusoir en inhumaan is in de zin van artikel 3 EVRM.
Het EHRM verwierp dit betoog unaniem. Het hof erkent dat er nog nooit iemand is vrijgelaten onder de huidige regeling, maar dat maakt de regeling niet onvoldoende. Zolang gedetineerden weten wat ze moeten doen om in aanmerking te komen voor herbeoordeling, is er sprake van een reëel perspectief. Daarmee voldoet Nederland aan de Europese mensenrechtennormen.
Definitie – Adviescommissie Levenslanggestraften
De groeiende aantallen zijn opvallend. Waren er in 2016 nog 33 personen die levenslang in Nederland uitzaten, inmiddels is dat aantal gestegen naar 65. Rechters waren in de tussenliggende jaren terughoudender met het opleggen van levenslang, juist vanwege de onzekerheid over de Europese houdbaarheid ervan. Nu het EHRM heeft geoordeeld dat de Nederlandse regeling voldoet, vervalt die rem.
De zeven indieners: wie zijn zij en wat zijn hun zaken?
De zaak bij het EHRM werd ingediend door zeven personen die allen levenslang in Nederland uitzitten. Hieronder bespreken we hun zaken afzonderlijk, gekoppeld aan de relevante uitspraken.
Dino Soerel (ECLI:NL:GHAMS:2017:2494)
Dino Soerel is de bekendste indiener en de hoofdverdachte in het Passageproces, de omvangrijkste en langst durende strafzaak in de Nederlandse geschiedenis. Het proces draaide om zeven liquidaties en pogingen daartoe in de Amsterdamse onderwereld tussen 1993 en 2006. Het gerechtshof Amsterdam veroordeelde Soerel in 2017 tot levenslang wegens zijn rol als opdrachtgever van meerdere moorden, waaronder de liquidaties van hasjhandelaar Kees Houtman en kroegbaas Van der Bijl. In eerste aanleg was hij nog vrijgesproken van de liquidaties en slechts veroordeeld voor witwassen. In hoger beroep volgde alsnog de zwaarste straf. Naast zijn veroordeling werd Soerel later ook in het nieuws omdat hij vanuit de gevangenis een bewapende uitbraakpoging zou hebben voorbereid, waarna hij werd overgeplaatst naar Vught.
Jesse R. (ECLI:NL:GHAMS:2017:2495)
Jesse R. is een van de medeverdachten in het Passageproces die eveneens tot levenslang werd veroordeeld door het gerechtshof Amsterdam in 2017. Hij werd schuldig bevonden aan zijn betrokkenheid bij meerdere liquidaties in de Amsterdamse onderwereld. De verklaringen van de kroongetuigen Peter la S. en Fred Ros waren ook in zijn zaak bepalend voor de bewijsvoering. Het hof achtte de belastende verklaringen betrouwbaar, omdat zij werden ondersteund door ander materiaal in het dossier.
Mohammed R. (ECLI:NL:GHAMS:2017:2496)
Mohammed R. werd eveneens in het kader van het Passageproces door het gerechtshof Amsterdam veroordeeld tot levenslang. Het hof stelde vast dat hij een actieve rol had gespeeld bij de voorbereiding en uitvoering van liquidaties. In zijn vonnis benadrukte het hof de systematische en gewetenloze wijze waarop de moorden waren georganiseerd, wat ook in zijn geval zwaar woog bij de strafoplegging.
Siegfried S. (ECLI:NL:GHAMS:2017:2497)
Siegfried S. is de vierde verdachte uit het Passageproces die levenslang opgelegd kreeg door het gerechtshof Amsterdam. Net als bij de andere hoofdverdachten waren de getuigenverklaringen van de kroongetuigen cruciaal voor zijn veroordeling. Het hof sprak zich uit over de beklemmende kilte waarmee de liquidaties waren voorbereid en uitgevoerd, en gebruikte die kwalificatie als onderbouwing voor de zwaarste straf.
‘Moppie’ R. (ECLI:NL:GHAMS:2017:2508)
‘Moppie’ R. is een medeverdachte uit het Passageproces die in zijn deelzaak door het gerechtshof Amsterdam tot levenslang werd veroordeeld. Hij speelde een rol binnen het netwerk van opdrachtgevers en uitvoerders dat verantwoordelijk was voor de reeks liquidaties. In zijn zaak werden meerdere moorden bewezen geacht op basis van de beschikbare bewijsmiddelen, waaronder getuigenverklaringen en tapgesprekken.
Admilson R. en Marcos R., de Hoogeveense moordbroers (uitspraak Hoge Raad 2019)
Admilson en Marcos R. uit Hoogeveen, ook wel de Hoogeveense moordbroers genoemd, pleegden drie roofmoorden in 2012 en 2013. In november 2012 doodden zij een 55-jarige wandelaar in het natuurgebied Dwingelderveld. In juli 2013 vermoordden zij een ouder echtpaar thuis in Exloo. Het opgegeven motief was simpel: snel rijk worden. Het gerechtshof Leeuwarden bevestigde de levenslange straffen in hoger beroep. De broers gingen vervolgens in cassatie bij de Hoge Raad, die hun beroep in 2019 volledig verwierp. Zij voerden onder meer aan dat de levenslange straf in strijd was met het Europese verbod op onmenselijke behandeling, maar de Hoge Raad stelde vast dat er geen juridisch belangrijke nieuwe vragen werden opgeroepen.
Faig B. en George H., de overige indieners
Faig B. uit Azerbeidzjan en George H. uit de Dominicaanse Republiek zijn de twee resterende indieners. Beiden werden in Nederland veroordeeld tot levenslang wegens een zwaar levensdelict. Over de specifieke details van hun zaken is minder publiekelijk bekend dan over de Passageproces-verdachten en de moordbroers. Zij sloten zich aan bij de overige vijf indieners met hetzelfde centrale argument: dat levenslang in Nederland in de praktijk neerkomt op opsluiting voor het leven, zonder reëel perspectief op terugkeer in de samenleving. Het EHRM verwierp dit standpunt voor alle zeven indieners gezamenlijk.
Een van de oorspronkelijke twaalf verdachten in het Passageproces, Ali Akgün, werd in 2014 in Istanbul vermoord voordat zijn zaak volledig was afgerond.
Wat betekent de uitspraak voor levenslang in Nederland?
De uitspraak heeft directe juridische en praktische gevolgen. Hieronder de meest relevante punten op een rij.
- De Nederlandse regeling voor levenslang in Nederland, met de 25-jaarstoets en de Adviescommissie, voldoet aan de Europese mensenrechtennormen.
- Rechters kunnen levenslang opleggen zonder dat zij hoeven te vrezen dat de straf later wordt vernietigd wegens strijd met het EVRM.
- Het feit dat nog niemand feitelijk is vrijgelaten, maakt de regeling op zichzelf niet ontoereikend. Het perspectief moet bestaan, niet de garantie.
- De minister van Justitie en Veiligheid behoudt de bevoegdheid om een advies van de commissie naast zich neer te leggen, mits gemotiveerd.
- Het groeiende aantal levenslanggestraften, van 33 in 2016 naar 65 in 2026, zal naar verwachting verder toenemen nu rechtbanken meer zekerheid hebben over de juridische houdbaarheid van de straf.
Wil je meer weten over wat levenslang in Nederland concreet inhoudt voor de persoon die de straf uitzit? Lees dan ons uitgebreide artikel: Is levenslang in Nederland ook echt levenslang?
Reflectie: kritische noten bij de uitspraak
De uitspraak is niet zonder discussie. Critici wijzen erop dat een systeem waarbij nog niemand ooit vrijkwam, moeilijk als reëel perspectief kan worden beschouwd. De werkelijkheid is dat de minister de ultieme beslissingsmacht heeft en dat politieke overwegingen, zoals de publieke opinie en de ernst van het gepleegde delict, een grote rol kunnen spelen bij de weigering van gratie.
Daar staat tegenover dat het EHRM niet eist dat gedetineerden daadwerkelijk vrijkomen. Het hof toetst of de juridische procedure een reëel perspectief biedt. Zolang het systeem transparant is en de gevangene weet aan welke voorwaarden hij moet voldoen, is er geen schending van artikel 3 EVRM. Het hof kijkt naar het systeem, niet naar de uitkomst.
Definitie – Artikel 3 EVRM
Conclusie: levenslang in Nederland bestand tegen Europese toets
Levenslang in Nederland is, na jaren van juridische onzekerheid, definitief beoordeeld als verenigbaar met de Europese mensenrechten. Het EHRM erkent dat de regeling nog nooit tot feitelijke vrijlating heeft geleid, maar oordeelt dat de procedure op zichzelf voldoende is. De Adviescommissie Levenslanggestraften, de 25-jaarstoets en de ministersbevoegdheid vormen samen een systeem dat transparant genoeg is om aan de Europese normen te voldoen.
Voor de 65 mensen die momenteel levenslang in Nederland uitzitten, verandert er in de praktijk weinig. Zij weten dat hun kans op vrijlating klein is, maar juridisch gezien nog steeds bestaat. Voor de Nederlandse rechtspraktijk is de uitspraak een bevestiging: rechters kunnen levenslang opleggen, en dat vonnis zal standhouden bij het EHRM.
FAQ – Levenslang in Nederland en het EHRM
Geschreven door
Cedrick Verleg, LL.B.
Jurist bij XY Legal Solutions
Eerder schreven wij al over levenslang in Nederland en de vraag of deze straf werkelijk een leven lang duurt. Nu is er een uitspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM). Zeven tot levenslang veroordeelde gevangenen spanden een zaak aan tegen de Nederlandse staat. Zij stelden dat levenslang in Nederland in de praktijk nooit tot vrijlating leidt en daarmee inhumaan is. Het EHRM dacht daar anders over.
De uitspraak heeft grote gevolgen. Op dit moment zitten 65 mensen levenslang vast in Nederland, meer dan ooit in de moderne geschiedenis. De uitkomst van deze zaak bevestigt de huidige Nederlandse werkwijze en geeft rechters weer meer vrijheid om levenslang in Nederland op te leggen. In dit artikel van Juristenblog.nl lichten we de uitspraak toe en bespreken we de zaken van de zeven indieners. Liever snel inzicht? Lees dan de FAQ onderaan!
Levenslang in Nederland: achtergrond en wettelijk kader
Om verder in te kunnen gaan op de EHRM-uitspraak, moeten we eerst begrijpen hoe levenslang in Nederland juridisch is geregeld.
Definitie – Levenslange gevangenisstraf
De levenslange gevangenisstraf stond lange tijd ter discussie. In 2013 oordeelde het EHRM dat de Nederlandse praktijk van opsluiting zonder enig perspectief op vrijlating strijdig was met artikel 3 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM), het verbod op onmenselijke of vernederende behandeling. Dit dwong Nederland tot een stelselwijziging. In 2017 riep de overheid de Adviescommissie Levenslanggestraften in het leven, die beoordeelt of een gevangene na 25 jaar in aanmerking komt voor re-integratie of gratie.
Tot op heden is er nog nooit iemand vrijgelaten op basis van deze regeling. Desondanks oordeelt het EHRM in zijn uitspraak van 22 april 2026 unaniem dat de huidige regeling voldoende perspectief op vrijlating biedt.
| Jaar | Gebeurtenis |
|---|---|
| 2013 | EHRM: levenslang zonder perspectief strijdig met artikel 3 EVRM |
| 2016 | Staatssecretaris Dijkhoff stelt 25-jaarstoets in |
| 2017 | Adviescommissie Levenslanggestraften opgericht |
| 2026 | EHRM: Nederlandse regeling voldoet aan EVRM, levenslang niet inhumaan |
De EHRM-uitspraak van 2026: levenslang in Nederland getoetst aan artikel 3 EVRM
De zaak die leidde tot de uitspraak van 22 april 2026, werd aangespannen door zeven tot levenslang in Nederland veroordeelde personen. Zij stelden dat hun straf in de praktijk nooit tot vrijlating leidt en dat de regeling daarmee illusoir en inhumaan is in de zin van artikel 3 EVRM.
Het EHRM verwierp dit betoog unaniem. Het hof erkent dat er nog nooit iemand is vrijgelaten onder de huidige regeling, maar dat maakt de regeling niet onvoldoende. Zolang gedetineerden weten wat ze moeten doen om in aanmerking te komen voor herbeoordeling, is er sprake van een reëel perspectief. Daarmee voldoet Nederland aan de Europese mensenrechtennormen.
Definitie – Adviescommissie Levenslanggestraften
De groeiende aantallen zijn opvallend. Waren er in 2016 nog 33 personen die levenslang in Nederland uitzaten, inmiddels is dat aantal gestegen naar 65. Rechters waren in de tussenliggende jaren terughoudender met het opleggen van levenslang, juist vanwege de onzekerheid over de Europese houdbaarheid ervan. Nu het EHRM heeft geoordeeld dat de Nederlandse regeling voldoet, vervalt die rem.
De zeven indieners: wie zijn zij en wat zijn hun zaken?
De zaak bij het EHRM werd ingediend door zeven personen die allen levenslang in Nederland uitzitten. Hieronder bespreken we hun zaken afzonderlijk, gekoppeld aan de relevante uitspraken.
Dino Soerel (ECLI:NL:GHAMS:2017:2494)
Dino Soerel is de bekendste indiener en de hoofdverdachte in het Passageproces, de omvangrijkste en langst durende strafzaak in de Nederlandse geschiedenis. Het proces draaide om zeven liquidaties en pogingen daartoe in de Amsterdamse onderwereld tussen 1993 en 2006. Het gerechtshof Amsterdam veroordeelde Soerel in 2017 tot levenslang wegens zijn rol als opdrachtgever van meerdere moorden, waaronder de liquidaties van hasjhandelaar Kees Houtman en kroegbaas Van der Bijl. In eerste aanleg was hij nog vrijgesproken van de liquidaties en slechts veroordeeld voor witwassen. In hoger beroep volgde alsnog de zwaarste straf. Naast zijn veroordeling werd Soerel later ook in het nieuws omdat hij vanuit de gevangenis een bewapende uitbraakpoging zou hebben voorbereid, waarna hij werd overgeplaatst naar Vught.
Jesse R. (ECLI:NL:GHAMS:2017:2495)
Jesse R. is een van de medeverdachten in het Passageproces die eveneens tot levenslang werd veroordeeld door het gerechtshof Amsterdam in 2017. Hij werd schuldig bevonden aan zijn betrokkenheid bij meerdere liquidaties in de Amsterdamse onderwereld. De verklaringen van de kroongetuigen Peter la S. en Fred Ros waren ook in zijn zaak bepalend voor de bewijsvoering. Het hof achtte de belastende verklaringen betrouwbaar, omdat zij werden ondersteund door ander materiaal in het dossier.
Mohammed R. (ECLI:NL:GHAMS:2017:2496)
Mohammed R. werd eveneens in het kader van het Passageproces door het gerechtshof Amsterdam veroordeeld tot levenslang. Het hof stelde vast dat hij een actieve rol had gespeeld bij de voorbereiding en uitvoering van liquidaties. In zijn vonnis benadrukte het hof de systematische en gewetenloze wijze waarop de moorden waren georganiseerd, wat ook in zijn geval zwaar woog bij de strafoplegging.
Siegfried S. (ECLI:NL:GHAMS:2017:2497)
Siegfried S. is de vierde verdachte uit het Passageproces die levenslang opgelegd kreeg door het gerechtshof Amsterdam. Net als bij de andere hoofdverdachten waren de getuigenverklaringen van de kroongetuigen cruciaal voor zijn veroordeling. Het hof sprak zich uit over de beklemmende kilte waarmee de liquidaties waren voorbereid en uitgevoerd, en gebruikte die kwalificatie als onderbouwing voor de zwaarste straf.
‘Moppie’ R. (ECLI:NL:GHAMS:2017:2508)
‘Moppie’ R. is een medeverdachte uit het Passageproces die in zijn deelzaak door het gerechtshof Amsterdam tot levenslang werd veroordeeld. Hij speelde een rol binnen het netwerk van opdrachtgevers en uitvoerders dat verantwoordelijk was voor de reeks liquidaties. In zijn zaak werden meerdere moorden bewezen geacht op basis van de beschikbare bewijsmiddelen, waaronder getuigenverklaringen en tapgesprekken.
Admilson R. en Marcos R., de Hoogeveense moordbroers (uitspraak Hoge Raad 2019)
Admilson en Marcos R. uit Hoogeveen, ook wel de Hoogeveense moordbroers genoemd, pleegden drie roofmoorden in 2012 en 2013. In november 2012 doodden zij een 55-jarige wandelaar in het natuurgebied Dwingelderveld. In juli 2013 vermoordden zij een ouder echtpaar thuis in Exloo. Het opgegeven motief was simpel: snel rijk worden. Het gerechtshof Leeuwarden bevestigde de levenslange straffen in hoger beroep. De broers gingen vervolgens in cassatie bij de Hoge Raad, die hun beroep in 2019 volledig verwierp. Zij voerden onder meer aan dat de levenslange straf in strijd was met het Europese verbod op onmenselijke behandeling, maar de Hoge Raad stelde vast dat er geen juridisch belangrijke nieuwe vragen werden opgeroepen.
Faig B. en George H., de overige indieners
Faig B. uit Azerbeidzjan en George H. uit de Dominicaanse Republiek zijn de twee resterende indieners. Beiden werden in Nederland veroordeeld tot levenslang wegens een zwaar levensdelict. Over de specifieke details van hun zaken is minder publiekelijk bekend dan over de Passageproces-verdachten en de moordbroers. Zij sloten zich aan bij de overige vijf indieners met hetzelfde centrale argument: dat levenslang in Nederland in de praktijk neerkomt op opsluiting voor het leven, zonder reëel perspectief op terugkeer in de samenleving. Het EHRM verwierp dit standpunt voor alle zeven indieners gezamenlijk.
Een van de oorspronkelijke twaalf verdachten in het Passageproces, Ali Akgün, werd in 2014 in Istanbul vermoord voordat zijn zaak volledig was afgerond.
Wat betekent de uitspraak voor levenslang in Nederland?
De uitspraak heeft directe juridische en praktische gevolgen. Hieronder de meest relevante punten op een rij.
- De Nederlandse regeling voor levenslang in Nederland, met de 25-jaarstoets en de Adviescommissie, voldoet aan de Europese mensenrechtennormen.
- Rechters kunnen levenslang opleggen zonder dat zij hoeven te vrezen dat de straf later wordt vernietigd wegens strijd met het EVRM.
- Het feit dat nog niemand feitelijk is vrijgelaten, maakt de regeling op zichzelf niet ontoereikend. Het perspectief moet bestaan, niet de garantie.
- De minister van Justitie en Veiligheid behoudt de bevoegdheid om een advies van de commissie naast zich neer te leggen, mits gemotiveerd.
- Het groeiende aantal levenslanggestraften, van 33 in 2016 naar 65 in 2026, zal naar verwachting verder toenemen nu rechtbanken meer zekerheid hebben over de juridische houdbaarheid van de straf.
Wil je meer weten over wat levenslang in Nederland concreet inhoudt voor de persoon die de straf uitzit? Lees dan ons uitgebreide artikel: Is levenslang in Nederland ook echt levenslang?
Reflectie: kritische noten bij de uitspraak
De uitspraak is niet zonder discussie. Critici wijzen erop dat een systeem waarbij nog niemand ooit vrijkwam, moeilijk als reëel perspectief kan worden beschouwd. De werkelijkheid is dat de minister de ultieme beslissingsmacht heeft en dat politieke overwegingen, zoals de publieke opinie en de ernst van het gepleegde delict, een grote rol kunnen spelen bij de weigering van gratie.
Daar staat tegenover dat het EHRM niet eist dat gedetineerden daadwerkelijk vrijkomen. Het hof toetst of de juridische procedure een reëel perspectief biedt. Zolang het systeem transparant is en de gevangene weet aan welke voorwaarden hij moet voldoen, is er geen schending van artikel 3 EVRM. Het hof kijkt naar het systeem, niet naar de uitkomst.
Definitie – Artikel 3 EVRM
Conclusie: levenslang in Nederland bestand tegen Europese toets
Levenslang in Nederland is, na jaren van juridische onzekerheid, definitief beoordeeld als verenigbaar met de Europese mensenrechten. Het EHRM erkent dat de regeling nog nooit tot feitelijke vrijlating heeft geleid, maar oordeelt dat de procedure op zichzelf voldoende is. De Adviescommissie Levenslanggestraften, de 25-jaarstoets en de ministersbevoegdheid vormen samen een systeem dat transparant genoeg is om aan de Europese normen te voldoen.
Voor de 65 mensen die momenteel levenslang in Nederland uitzitten, verandert er in de praktijk weinig. Zij weten dat hun kans op vrijlating klein is, maar juridisch gezien nog steeds bestaat. Voor de Nederlandse rechtspraktijk is de uitspraak een bevestiging: rechters kunnen levenslang opleggen, en dat vonnis zal standhouden bij het EHRM.
FAQ – Levenslang in Nederland en het EHRM
Geschreven door Cedrick Verleg, LL.B. - Jurist bij XY Legal Solutions
Over Juristenblog.nl
Het team van Juristenblog.nl bestaat uit ervaren juristen. Wekelijks wordt onderzoek gedaan naar interessante onderwerpen waarover geschreven kan worden. Vervolgens schrijft de jurist met de meeste kennis van het onderwerp de betreffende blog. Op deze manier blijft ons concept up-to-date en relevant.
Schrijf je in & Blijf op de hoogte
Laat hieronder je e-mailadres achter en ontvang elke maandagochtend een overzicht van de meest recente berichten die op juristenblog.nl zijn verschenen.
We spammen niet. Je kunt je op ieder moment uitschrijven.
