Een ontsnapping uit een gevangenis roept vaak beelden op van tunnels, lakens en spectaculaire vluchten. In films lijkt gevangenis ontsnappen bijna een heldendaad. In de praktijk ligt dat juridisch ingewikkelder. Veel mensen stellen daarom dezelfde vraag. Is ontsnappen uit de gevangenis strafbaar volgens het Nederlandse recht?
Het antwoord is verrassend. In Nederland is gevangenis ontsnappen op dit moment meestal niet direct strafbaar. Tegelijk kunnen gevangenen wel met andere gevolgen te maken krijgen wanneer zij proberen te ontsnappen. De overheid wil die situatie bovendien veranderen. Er ligt namelijk een wetsvoorstel dat gevangenis ontsnappingen en sabotage van enkelbanden strafbaar moet maken. In dit artikel op Juristenblog.nl lees je hoe de huidige wet werkt, welke juridische regels gelden en waarom de politiek het onderwerp opnieuw bespreekt.
Liever snel antwoord? Lees de FAQ onderaan!
De huidige juridische situatie
Veel mensen vragen zich af is ontsnappen strafbaar volgens het huidige strafrecht. In Nederland geldt dat een gevangene in principe niet wordt vervolgd voor het enkele feit van ontsnappen. De wetgever baseerde deze keuze op de gedachte dat mensen een aangeboren drang naar vrijheid hebben.
Deze gedachte wordt vaak aangeduid als de natuurlijke vrijheidsdrang van de mens. Volgens deze redenering kan een gevangene proberen te ontsnappen zonder dat dit automatisch een nieuw strafbaar feit vormt. Daarom is gevangenis ontsnappen in het Wetboek van Strafrecht niet apart strafbaar gesteld.
Dat betekent echter niet dat gevangenis ontsnappingen zonder gevolgen blijven. Een poging tot ontsnappen kan namelijk invloed hebben op de manier waarop een straf wordt uitgevoerd. Een gevangene kan bijvoorbeeld worden overgeplaatst naar een strengere afdeling. Ook kan vervroegde vrijlating worden ingetrokken. Daarnaast wordt een gedetineerde na ontsnappen vaak disciplinair gestraft binnen de gevangenis. Zo kan plaatsing in een isoleercel volgen. De straf wordt dus niet juridisch verlengd, maar de uitvoering van de straf kan wel zwaarder worden.
Strafbare feiten rondom een ontsnapping
Hoewel gevangenis ontsnappen zelf meestal niet strafbaar is, geldt dat niet voor alle handelingen tijdens een ontsnapping. In veel gevallen gaan gevangenis ontsnappingen namelijk gepaard met andere strafbare feiten. Wanneer een gevangene geweld gebruikt tegen personeel of politie, ontstaat een nieuw strafbaar feit. Hetzelfde geldt voor vernieling van celdeuren, tralies of andere eigendommen. Ook bedreiging of omkoping van personeel kan strafbaar zijn.
Deze feiten worden afzonderlijk vervolgd door het Openbaar Ministerie. Daardoor kan een gevangene alsnog een langere straf krijgen na ontsnappen. Ook mensen die helpen bij gevangenis ontsnappen zijn strafbaar. Artikel 191 van het Wetboek van Strafrecht verbiedt hulp bij het bevrijden van een gedetineerde. Op deze hulp staat een maximale gevangenisstraf van vier jaar.
Definitie – Artikel 191 Wetboek van Strafrecht
Daarnaast kan ook personeel van een gevangenis strafbaar zijn wanneer een ontsnapping door hun schuld mogelijk wordt. Artikel 367 van het Wetboek van Strafrecht regelt dat een bewaker strafbaar kan zijn wanneer nalatigheid een ontsnapping veroorzaakt. De wet maakt dus een duidelijk onderscheid tussen het ontsnappen zelf en het helpen bij ontsnappen.
Definitie – Artikel 367 Wetboek van Strafrecht
Nieuwe plannen van het kabinet
De overheid wil de regels rondom gevangenis ontsnappen veranderen. Daardoor kan het antwoord op de vraag is ontsnappen strafbaar in de toekomst anders worden. Het kabinet heeft een wetsvoorstel opgesteld dat gevangenis ontsnappingen strafbaar stelt. Volgens dit voorstel kan ontsnappen uit detentie leiden tot een gevangenisstraf van maximaal vier jaar.
Ook sabotage van elektronische enkelbanden moet strafbaar worden. Dat geldt bijvoorbeeld wanneer iemand een enkelband beschadigt of laat leeglopen. Voor dit feit kan maximaal één jaar gevangenisstraf worden opgelegd. Zo stelde staatssecretaris Rutte:
“Het kan niet zo zijn dat iemand die zelf besluit zijn straf te ontlopen of zijn enkelband saboteert, daar zonder strafrechtelijke consequenties mee wegkomt. Met dit wetsvoorstel trekken we een harde grens: straffen moeten worden uitgezeten en toezicht mag niet vrijblijvend zijn.”
Volgens de regering ondermijnen gevangenis ontsnappingen het gezag van justitie. Daarnaast kan ontsnappen gevoelens van onveiligheid veroorzaken in de samenleving. De overheid wil daarom duidelijk maken dat opgelegde straffen volledig moeten worden uitgezeten. Het voorstel bevat wel een belangrijke uitzondering. Een gedetineerde die tijdens verlof ontsnapt en zich binnen 48 uur vrijwillig meldt, wordt niet vervolgd. De wetgever wil daarmee ruimte bieden om een fout uit eigen beweging te herstellen.
Bekende voorbeelden van gevangenis ontsnappingen
In Nederland zijn er door de jaren heen verschillende pogingen tot uitbraak geweest. We bespreken er een aantal.
- In 2019 wist een gedetineerde te ontsnappen uit de Penitentiaire Inrichting Vught door zich voor te doen als bezoeker. Na het bezoekuur liep hij met andere bezoekers mee naar buiten. Pas bij het dagelijkse telmoment merkten medewerkers dat hij ontbrak. Twee dagen later werd hij opnieuw opgepakt.
- In een ander geval maakte een gevangene zelf gereedschap in een tuinhuisje op het gevangenisterrein. Daarmee schroefde hij de tralies van zijn cel los. Bewakers ontdekten hem uiteindelijk nog op het terrein.
- Ook ziekenhuisbezoeken vormen soms een kans om te ontsnappen. In 2011 verdween een gedetineerde uit de Koepelgevangenis Breda nadat bewakers hem te laat kwamen ophalen bij het ziekenhuis. De man besloot naar huis te gaan, maar werd later opnieuw aangehouden.
- Een vergelijkbare situatie deed zich voor in 2013. Een gevangene lag in het ziekenhuis na een val in zijn cel. Omdat begeleiders tijdens het onderzoek op de gang moesten wachten, verwijderde hij de medische apparatuur en wist hij te ontsnappen. Later bleek dat hij zich in het ziekenhuis had verstopt.
- Ontsnappingen gebeuren soms ook tijdens transport. In 2023 wist een gevangene te vluchten tijdens een plaspauze bij een transport tussen gevangenissen. De politie startte daarop een grote zoekactie met meerdere voertuigen en een helikopter.
- Een opvallend incident vond plaats in Rotterdam. In de Gevangenis De Schie verstopte een gedetineerde zich in een blauwe vuilniszak. Een vriend droeg de zak naar buiten nadat hij zijn straf had uitgezeten.
- Niet iedere ontsnapte gevangene wordt snel gevonden. De veroordeelde Shahin Gheiybe wist tijdens een rit naar het ziekenhuis te ontsnappen en vluchtte uiteindelijk naar Iran. Hij staat nog steeds op de lijst van meest gezochte criminelen.
Deze voorbeelden laten zien dat ontsnappingen vaak eenvoudiger verlopen dan veel mensen denken.
Overzicht ontsappingen
| Moment | Wat gebeurde er? | Effect / Risico |
|---|---|---|
| 2019 – PI Vught | Gedetineerde deed zich voor als bezoeker en liep tijdens bezoekuur naar buiten. | Ontdekking pas bij telmoment; tijdelijke ontsnapping. |
| 2014 – Gevangenisterrein | Gevangene maakte gereedschap en schroefde tralies los. | Ontsnappingspoging ontdekt op terrein. |
| 2011 – Breda | Gedetineerde verdween tijdens ziekenhuisbezoek doordat bewakers te laat waren. | Kon naar huis gaan; later opnieuw aangehouden. |
| 2013 – Ziekenhuis | Gevangene verwijderde medische apparatuur en ontsnapte terwijl begeleiding buiten wachtte. | Verstopte zich in ziekenhuis; beveiligingslek. |
| 2023 – Transport | Gevangene vluchtte tijdens plaspauze bij transport tussen gevangenissen. | Grote zoekactie met politie en helikopter. |
| 2018 – Rotterdam (De Schie) | Gedetineerde verstopte zich in vuilniszak en werd naar buiten gedragen. | Succesvolle ontsnapping via bezoeker. |
| 2011 – Internationaal | Shahin Gheiybe ontsnapte tijdens transport naar ziekenhuis en vluchtte naar Iran. | Nog steeds voortvluchtig; op most wanted-lijst. |
Waarom de discussie opnieuw speelt
De overheid wil met nieuwe wetgeving een einde maken aan de huidige situatie. Volgens het kabinet past het niet dat gevangenis ontsnappingen zonder directe straf blijven. Critici stellen echter dat nieuwe wetgeving mogelijk niet noodzakelijk is. Zij wijzen erop dat ontsnappen relatief weinig voorkomt. Daarnaast bestaan er al maatregelen om gedetineerden te bestraffen wanneer zij proberen te ontsnappen. Zo kan een gevangene na ontsnappen worden overgeplaatst naar een strengere afdeling. Ook kan vervroegde vrijlating worden geweigerd. In veel gevallen worden tijdens gevangenis ontsnappingen bovendien andere strafbare feiten gepleegd. De discussie draait daarom vooral om de vraag of een aparte strafbaarstelling nodig is. De vraag is ontsnappen strafbaar blijft daardoor een belangrijk onderwerp binnen het strafrecht.
Conclusie
De vraag is ontsnappen uit de gevangenis strafbaar kent in Nederland een bijzonder antwoord. Volgens de huidige wet is gevangenis ontsnappen meestal niet direct strafbaar. Dat komt doordat de wet rekening houdt met de menselijke drang naar vrijheid. Toch blijven gevangenis ontsnappingen niet zonder gevolgen. Gedetineerden kunnen disciplinaire maatregelen krijgen en verliezen vaak hun kans op vervroegde vrijlating. Bovendien ontstaan tijdens ontsnappen regelmatig andere strafbare feiten.
De politiek wil deze situatie mogelijk veranderen. Het kabinet werkt aan een wetsvoorstel dat gevangenis ontsnappen en sabotage van enkelbanden strafbaar stelt. Als deze wet wordt aangenomen, kan ontsnappen in de toekomst leiden tot een extra gevangenisstraf. Tot dat moment blijft de huidige juridische situatie gelden. Gevangenis ontsnappen is dus niet automatisch strafbaar, maar brengt vrijwel altijd andere juridische gevolgen met zich mee.
FAQ – Gevangenis ontsnappen in Nederland
Geschreven door
Steven Vrolijk, LL.M.
Jurist bij XY Legal Solutions
Een ontsnapping uit een gevangenis roept vaak beelden op van tunnels, lakens en spectaculaire vluchten. In films lijkt gevangenis ontsnappen bijna een heldendaad. In de praktijk ligt dat juridisch ingewikkelder. Veel mensen stellen daarom dezelfde vraag. Is ontsnappen uit de gevangenis strafbaar volgens het Nederlandse recht?
Het antwoord is verrassend. In Nederland is gevangenis ontsnappen op dit moment meestal niet direct strafbaar. Tegelijk kunnen gevangenen wel met andere gevolgen te maken krijgen wanneer zij proberen te ontsnappen. De overheid wil die situatie bovendien veranderen. Er ligt namelijk een wetsvoorstel dat gevangenis ontsnappingen en sabotage van enkelbanden strafbaar moet maken. In dit artikel op Juristenblog.nl lees je hoe de huidige wet werkt, welke juridische regels gelden en waarom de politiek het onderwerp opnieuw bespreekt.
Liever snel antwoord? Lees de FAQ onderaan!
De huidige juridische situatie
Veel mensen vragen zich af is ontsnappen strafbaar volgens het huidige strafrecht. In Nederland geldt dat een gevangene in principe niet wordt vervolgd voor het enkele feit van ontsnappen. De wetgever baseerde deze keuze op de gedachte dat mensen een aangeboren drang naar vrijheid hebben.
Deze gedachte wordt vaak aangeduid als de natuurlijke vrijheidsdrang van de mens. Volgens deze redenering kan een gevangene proberen te ontsnappen zonder dat dit automatisch een nieuw strafbaar feit vormt. Daarom is gevangenis ontsnappen in het Wetboek van Strafrecht niet apart strafbaar gesteld.
Dat betekent echter niet dat gevangenis ontsnappingen zonder gevolgen blijven. Een poging tot ontsnappen kan namelijk invloed hebben op de manier waarop een straf wordt uitgevoerd. Een gevangene kan bijvoorbeeld worden overgeplaatst naar een strengere afdeling. Ook kan vervroegde vrijlating worden ingetrokken. Daarnaast wordt een gedetineerde na ontsnappen vaak disciplinair gestraft binnen de gevangenis. Zo kan plaatsing in een isoleercel volgen. De straf wordt dus niet juridisch verlengd, maar de uitvoering van de straf kan wel zwaarder worden.
Strafbare feiten rondom een ontsnapping
Hoewel gevangenis ontsnappen zelf meestal niet strafbaar is, geldt dat niet voor alle handelingen tijdens een ontsnapping. In veel gevallen gaan gevangenis ontsnappingen namelijk gepaard met andere strafbare feiten. Wanneer een gevangene geweld gebruikt tegen personeel of politie, ontstaat een nieuw strafbaar feit. Hetzelfde geldt voor vernieling van celdeuren, tralies of andere eigendommen. Ook bedreiging of omkoping van personeel kan strafbaar zijn.
Deze feiten worden afzonderlijk vervolgd door het Openbaar Ministerie. Daardoor kan een gevangene alsnog een langere straf krijgen na ontsnappen. Ook mensen die helpen bij gevangenis ontsnappen zijn strafbaar. Artikel 191 van het Wetboek van Strafrecht verbiedt hulp bij het bevrijden van een gedetineerde. Op deze hulp staat een maximale gevangenisstraf van vier jaar.
Definitie – Artikel 191 Wetboek van Strafrecht
Daarnaast kan ook personeel van een gevangenis strafbaar zijn wanneer een ontsnapping door hun schuld mogelijk wordt. Artikel 367 van het Wetboek van Strafrecht regelt dat een bewaker strafbaar kan zijn wanneer nalatigheid een ontsnapping veroorzaakt. De wet maakt dus een duidelijk onderscheid tussen het ontsnappen zelf en het helpen bij ontsnappen.
Definitie – Artikel 367 Wetboek van Strafrecht
Nieuwe plannen van het kabinet
De overheid wil de regels rondom gevangenis ontsnappen veranderen. Daardoor kan het antwoord op de vraag is ontsnappen strafbaar in de toekomst anders worden. Het kabinet heeft een wetsvoorstel opgesteld dat gevangenis ontsnappingen strafbaar stelt. Volgens dit voorstel kan ontsnappen uit detentie leiden tot een gevangenisstraf van maximaal vier jaar.
Ook sabotage van elektronische enkelbanden moet strafbaar worden. Dat geldt bijvoorbeeld wanneer iemand een enkelband beschadigt of laat leeglopen. Voor dit feit kan maximaal één jaar gevangenisstraf worden opgelegd. Zo stelde staatssecretaris Rutte:
“Het kan niet zo zijn dat iemand die zelf besluit zijn straf te ontlopen of zijn enkelband saboteert, daar zonder strafrechtelijke consequenties mee wegkomt. Met dit wetsvoorstel trekken we een harde grens: straffen moeten worden uitgezeten en toezicht mag niet vrijblijvend zijn.”
Volgens de regering ondermijnen gevangenis ontsnappingen het gezag van justitie. Daarnaast kan ontsnappen gevoelens van onveiligheid veroorzaken in de samenleving. De overheid wil daarom duidelijk maken dat opgelegde straffen volledig moeten worden uitgezeten. Het voorstel bevat wel een belangrijke uitzondering. Een gedetineerde die tijdens verlof ontsnapt en zich binnen 48 uur vrijwillig meldt, wordt niet vervolgd. De wetgever wil daarmee ruimte bieden om een fout uit eigen beweging te herstellen.
Bekende voorbeelden van gevangenis ontsnappingen
In Nederland zijn er door de jaren heen verschillende pogingen tot uitbraak geweest. We bespreken er een aantal.
- In 2019 wist een gedetineerde te ontsnappen uit de Penitentiaire Inrichting Vught door zich voor te doen als bezoeker. Na het bezoekuur liep hij met andere bezoekers mee naar buiten. Pas bij het dagelijkse telmoment merkten medewerkers dat hij ontbrak. Twee dagen later werd hij opnieuw opgepakt.
- In een ander geval maakte een gevangene zelf gereedschap in een tuinhuisje op het gevangenisterrein. Daarmee schroefde hij de tralies van zijn cel los. Bewakers ontdekten hem uiteindelijk nog op het terrein.
- Ook ziekenhuisbezoeken vormen soms een kans om te ontsnappen. In 2011 verdween een gedetineerde uit de Koepelgevangenis Breda nadat bewakers hem te laat kwamen ophalen bij het ziekenhuis. De man besloot naar huis te gaan, maar werd later opnieuw aangehouden.
- Een vergelijkbare situatie deed zich voor in 2013. Een gevangene lag in het ziekenhuis na een val in zijn cel. Omdat begeleiders tijdens het onderzoek op de gang moesten wachten, verwijderde hij de medische apparatuur en wist hij te ontsnappen. Later bleek dat hij zich in het ziekenhuis had verstopt.
- Ontsnappingen gebeuren soms ook tijdens transport. In 2023 wist een gevangene te vluchten tijdens een plaspauze bij een transport tussen gevangenissen. De politie startte daarop een grote zoekactie met meerdere voertuigen en een helikopter.
- Een opvallend incident vond plaats in Rotterdam. In de Gevangenis De Schie verstopte een gedetineerde zich in een blauwe vuilniszak. Een vriend droeg de zak naar buiten nadat hij zijn straf had uitgezeten.
- Niet iedere ontsnapte gevangene wordt snel gevonden. De veroordeelde Shahin Gheiybe wist tijdens een rit naar het ziekenhuis te ontsnappen en vluchtte uiteindelijk naar Iran. Hij staat nog steeds op de lijst van meest gezochte criminelen.
Deze voorbeelden laten zien dat ontsnappingen vaak eenvoudiger verlopen dan veel mensen denken.
Overzicht ontsappingen
| Moment | Wat gebeurde er? | Effect / Risico |
|---|---|---|
| 2019 – PI Vught | Gedetineerde deed zich voor als bezoeker en liep tijdens bezoekuur naar buiten. | Ontdekking pas bij telmoment; tijdelijke ontsnapping. |
| 2014 – Gevangenisterrein | Gevangene maakte gereedschap en schroefde tralies los. | Ontsnappingspoging ontdekt op terrein. |
| 2011 – Breda | Gedetineerde verdween tijdens ziekenhuisbezoek doordat bewakers te laat waren. | Kon naar huis gaan; later opnieuw aangehouden. |
| 2013 – Ziekenhuis | Gevangene verwijderde medische apparatuur en ontsnapte terwijl begeleiding buiten wachtte. | Verstopte zich in ziekenhuis; beveiligingslek. |
| 2023 – Transport | Gevangene vluchtte tijdens plaspauze bij transport tussen gevangenissen. | Grote zoekactie met politie en helikopter. |
| 2018 – Rotterdam (De Schie) | Gedetineerde verstopte zich in vuilniszak en werd naar buiten gedragen. | Succesvolle ontsnapping via bezoeker. |
| 2011 – Internationaal | Shahin Gheiybe ontsnapte tijdens transport naar ziekenhuis en vluchtte naar Iran. | Nog steeds voortvluchtig; op most wanted-lijst. |
Waarom de discussie opnieuw speelt
De overheid wil met nieuwe wetgeving een einde maken aan de huidige situatie. Volgens het kabinet past het niet dat gevangenis ontsnappingen zonder directe straf blijven. Critici stellen echter dat nieuwe wetgeving mogelijk niet noodzakelijk is. Zij wijzen erop dat ontsnappen relatief weinig voorkomt. Daarnaast bestaan er al maatregelen om gedetineerden te bestraffen wanneer zij proberen te ontsnappen. Zo kan een gevangene na ontsnappen worden overgeplaatst naar een strengere afdeling. Ook kan vervroegde vrijlating worden geweigerd. In veel gevallen worden tijdens gevangenis ontsnappingen bovendien andere strafbare feiten gepleegd. De discussie draait daarom vooral om de vraag of een aparte strafbaarstelling nodig is. De vraag is ontsnappen strafbaar blijft daardoor een belangrijk onderwerp binnen het strafrecht.
Conclusie
De vraag is ontsnappen uit de gevangenis strafbaar kent in Nederland een bijzonder antwoord. Volgens de huidige wet is gevangenis ontsnappen meestal niet direct strafbaar. Dat komt doordat de wet rekening houdt met de menselijke drang naar vrijheid. Toch blijven gevangenis ontsnappingen niet zonder gevolgen. Gedetineerden kunnen disciplinaire maatregelen krijgen en verliezen vaak hun kans op vervroegde vrijlating. Bovendien ontstaan tijdens ontsnappen regelmatig andere strafbare feiten.
De politiek wil deze situatie mogelijk veranderen. Het kabinet werkt aan een wetsvoorstel dat gevangenis ontsnappen en sabotage van enkelbanden strafbaar stelt. Als deze wet wordt aangenomen, kan ontsnappen in de toekomst leiden tot een extra gevangenisstraf. Tot dat moment blijft de huidige juridische situatie gelden. Gevangenis ontsnappen is dus niet automatisch strafbaar, maar brengt vrijwel altijd andere juridische gevolgen met zich mee.
FAQ – Gevangenis ontsnappen in Nederland
Geschreven door Steven Vrolijk, LL.M. - Jurist bij XY Legal Solutions
Over Juristenblog.nl
Het team van Juristenblog.nl bestaat uit ervaren juristen. Wekelijks wordt onderzoek gedaan naar interessante onderwerpen waarover geschreven kan worden. Vervolgens schrijft de jurist met de meeste kennis van het onderwerp de betreffende blog. Op deze manier blijft ons concept up-to-date en relevant.
Schrijf je in & Blijf op de hoogte
Laat hieronder je e-mailadres achter en ontvang elke maandagochtend een overzicht van de meest recente berichten die op juristenblog.nl zijn verschenen.
We spammen niet. Je kunt je op ieder moment uitschrijven.
