Crypto fraude: vijf grote schandalen van de afgelopen jaren

1. Terra/Luna en crypto fraude (mei 2022): $40 miljard weg in drie dagen

De ondergang van het Terra-ecosysteem in mei 2022 geldt op basis van directe beleggersverliezen als de grootste crypto fraude in dit overzicht. Het systeem steunde op twee tokens. LUNA was de eigen munt van de Terra-blockchain, terwijl TerraUSD (UST) functioneerde als algoritmische stablecoin waarvan software de koppeling met de dollar moest bewaken. Bovendien bood DeFi-platform Anchor Protocol beleggers een jaarlijks rendement van circa 19 tot 20 procent op UST-deposito’s. Daarmee werd het product feitelijk als een digitale spaarrekening in de markt gezet.

Oprichter Do Kwon vertelde gebruikers ondertussen dat Terra volledig gedecentraliseerd werkte en zichzelf kon corrigeren. Later kwam echter vast te staan dat die voorstelling niet klopte. UST verloor immers in mei 2021 al eens zijn koppeling met de dollar. Kwon liet de koers toen achter de schermen stabiliseren via een handelspartij die grote hoeveelheden UST aankocht. Tegenover beleggers hield hij vervolgens vol dat de algoritmen van Terra zelf verantwoordelijk waren voor het herstel. Juist die publieke voorstelling van zaken kreeg later een belangrijke plaats in de aanklachten van de SEC en het Amerikaanse Ministerie van Justitie.

Hoe Terra en Luna uiteindelijk instortten

In het voorjaar van 2022 was de gezamenlijke marktwaarde van Luna en UST inmiddels tot boven $50 miljard gestegen. Toen grote hoeveelheden kapitaal uit Anchor Protocol begonnen weg te stromen, verloor UST opnieuw zijn dollarkoppeling. De markt was op dat moment negen keer groter dan tijdens de eerdere problemen in 2021, terwijl een verborgen reddingsoperatie van vergelijkbare omvang niet meer mogelijk was. Vervolgens ging binnen drie dagen meer dan $40 miljard aan beleggerswaarde verloren. LUNA daalde van ongeveer $80 naar vrijwel nul, een verlies van meer dan 99,9 procent. Daardoor verloren tienduizenden particuliere beleggers in onder meer Nederland en België hun volledige inleg. Nadat het Financieele Dagblad verslag deed van het arrestatiebevel tegen Kwon, groeide de zoektocht naar de Terra-oprichter uit tot een internationale klopjacht.

Kwon vertrok na de crash en bleef enige tijd uit handen van justitie. Uiteindelijk werd hij in maart 2023 in Montenegro aangehouden toen hij met een vervalst paspoort het land probeerde te verlaten. De SEC bereikte vervolgens in juni 2024 met Terraform Labs een civiele schikking van meer dan $4,5 miljard, destijds de hoogste cryptoboete uit de geschiedenis van deze toezichthouder. Nadat Kwon aan de Verenigde Staten was uitgeleverd, bekende hij in augustus 2025 schuld aan twee fraudetelasteleggingen. Het Southern District of New York veroordeelde hem op 11 december 2025 tot 15 jaar gevangenisstraf. Daarnaast moest hij meer dan $19 miljoen aan restitutie betalen en minstens $204 miljoen afstaan aan de faillissementsboedel van Terraform. De NOS beschreef de veroordeling van de cryptomagnaat, waarbij rechter Paul Engelmayer sprak van een fraude van “epische, generationele omvang.”

2. Crypto fraude bij FTX (november 2022): $8,7 miljard klantgeld verdwenen

FTX behoorde op zijn hoogtepunt tot de drie grootste cryptobeurzen ter wereld. Achter de schermen had oprichter Sam Bankman-Fried de financiën van FTX echter nauw verweven met die van zijn hedgefonds Alameda Research. Alameda kon beschikken over een verborgen en vrijwel onbeperkte kredietlijn die werd gefinancierd met FTX-klanttegoeden in Bitcoin, Ethereum en andere cryptomunten. Bovendien gold voor het fonds een uitzondering op de automatische liquidatieregels waaraan andere gebruikers zich wel moesten houden. De SEC beschreef in haar aanklacht vervolgens hoe Bankman-Fried klantgeld inzette voor vastgoed op de Bahama’s, politieke donaties en risicovolle investeringen, terwijl klanten en aandeelhouders daar niets van wisten.

Van bankrun tot veroordeling van Bankman-Fried

De constructie kwam onder zware druk te staan nadat CoinDesk in november 2022 de kwetsbare financiële positie van Alameda blootlegde. Vervolgens ontstond een bankrun en raakte FTX binnen enkele dagen insolvent. Meer dan $8 miljard aan klanttegoeden bleek verdwenen. De nieuwe CEO John J. Ray III schreef in zijn faillissementsaanvraag bij de rechtbank in Delaware dat hij in veertig jaar carrière nooit “zo’n volledig falen van interne controles” had gezien. Daarnaast stelde de CFTC vast dat FTX en Alameda klantgeld met elkaar vermengden en daarmee de Commodity Exchange Act schonden. De NOS berichtte vervolgens over de strafzaak tegen Bankman-Fried. Rechter Lewis Kaplan legde hem in maart 2024 een gevangenisstraf van 25 jaar en een ontnemingsbevel van $11 miljard op wegens fraude, samenzwering en witwassen. In juni 2026 bevestigde het Second Circuit Court of Appeals zowel de veroordeling als het ontnemingsbevel. Zijn Hoge Raadpetitie van september 2026 loopt nog.

3. Celsius Network en crypto fraude (2022): 1,7 miljoen gebruikers geblokkeerd

Celsius Network presenteerde zichzelf als een alternatief voor traditionele banken binnen de cryptomarkt. Gebruikers konden Bitcoin, Ethereum en andere cryptomunten op het platform plaatsen en daarvoor rendementen van soms meer dan 18 procent per jaar ontvangen. Oprichter Alex Mashinsky verzekerde klanten bovendien herhaaldelijk dat hun tegoeden veilig waren. Ook beweerde hij dat Celsius geen ongedekte leningen verstrekte en dat toezichthouders de activiteiten hadden goedgekeurd. Later bleek dat geen van deze drie beweringen juist was.

In werkelijkheid zette Celsius klantgeld in voor risicovolle en grotendeels ongedekte DeFi-constructies. Daarnaast gebruikte het platform een deel van de tegoeden om de koers van zijn eigen CEL-token kunstmatig te ondersteunen. Uit de aanklacht van het Amerikaanse Ministerie van Justitie kwam naar voren dat Mashinsky daarmee persoonlijk ongeveer $42 miljoen verdiende. Tegelijkertijd ontkende hij tegenover het publiek dat hij zijn eigen CEL-positie verkocht. Het Financieele Dagblad schreef over de aanklacht tegen Celsius en de arrestatie van Mashinsky en beschreef hoe sommige gebruikers hun volledige vermogen bij het platform hadden ondergebracht, mede door zijn herhaalde bewering dat Celsius veiliger was dan een traditionele bank.

Bevroren tegoeden en de strafzaak tegen Mashinsky

De problemen werden acuut toen de Terra/Luna-crash in mei 2022 een kettingreactie in de cryptomarkt veroorzaakte. Celsius werd daardoor eveneens geraakt. Op 12 juni 2022 blokkeerde het bedrijf zonder voorafgaande waarschuwing alle opnames, swaps en overboekingen. Vervolgens vroeg Celsius op 13 juli 2022 Chapter 11 faillissementsbescherming aan. Uit de rechtbankstukken bleek een tekort van $1,2 miljard op de balans. Ongeveer $4,7 miljard aan klanttegoeden zat inmiddels vast, terwijl meer dan 1,7 miljoen gebruikers wereldwijd geen toegang meer hadden tot hun crypto.

Daarna volgden meerdere juridische procedures. De CFTC diende in juli 2023 een aanklacht in en stelde dat Celsius in totaal ongeveer $20 miljard aan klantdeposito’s had ontvangen. De SEC begon eveneens een parallelle aanklacht wegens fraude en ongeregistreerde effectenverkoop. Vervolgens trof de Federal Trade Commission een schikking van $4,7 miljard met Celsius, een van de grootste schikkingen uit de geschiedenis van die toezichthouder. Mashinsky bekende in december 2024 schuld aan twee fraudetelasteleggingen. Rechter John Koeltl veroordeelde hem op 8 mei 2025 tot 12 jaar gevangenisstraf. Bovendien moest hij $48 miljoen terugbetalen en meerdere onroerende goederen afstaan. De CFTC legde hem daarnaast een permanente handels- en registratieban op.

4. Bybit-hack en crypto fraude (februari 2025): Noord-Korea steelt $1,5 miljard

Crypto fraude komt niet uitsluitend voort uit bestuurders die hun eigen klanten misleiden. De aanval op Bybit van 21 februari 2025 laat immers zien dat ook door staten gesteunde hackers grote risico’s voor de sector vormen. Bij de aanval werd $1,5 miljard aan Ethereum, ongeveer 401.000 ETH, uit de cold wallets van Bybit weggehaald. Daarmee werd de op één na grootste cryptobeurs ter wereld getroffen. De NOS meldde na de hack dat Bybit-topman Ben Zhou toezegde alle verliezen te dekken, ook wanneer het gestolen vermogen niet kon worden teruggehaald. Daarnaast beschreef het Financieele Dagblad hoe Bybit na de aanval overeind bleef dankzij steun van andere cryptobeurzen en investeerders, waarmee een nieuw scenario zoals bij FTX werd voorkomen.

Hoe de hackers de beveiliging omzeilden

Forensisch onderzoek door Sygnia en Verichains wees vervolgens uit dat niet de systemen van Bybit zelf waren gehackt. De aanvallers compromitteerden de software van Safe{Wallet}, de externe multi-signature walletinfrastructuur die Bybit gebruikte. Via een gecompromitteerde ontwikkelaarsomgeving bij Safe{Wallet} werd kwaadaardige JavaScript-code toegevoegd. Daardoor tekenden bestuurders van Bybit een frauduleuze transactie, terwijl hun scherm een normale overdracht liet zien. Uit de door Bybit gepubliceerde tijdlijn van het incident blijkt dat de buit binnen een uur over 39 adressen werd verdeeld. Op 26 februari 2025 bevestigde de FBI officieel de betrokkenheid van Noord-Korea en maakte de dienst tientallen Ethereum-adressen openbaar die de Lazarus Group gebruikte om het gestolen vermogen wit te wassen.

Volgens blockchain-analist Chainalysis vertegenwoordigde de Bybit-hack het grootste deel van de $2,02 miljard die Noord-Korea gedurende 2025 met cryptodiefstal vergaarde. Bovendien paste de aanval in een veel groter patroon. De Lazarus Group zou door de jaren heen naar schatting in totaal $6,75 miljard hebben buitgemaakt. Bybit koos vervolgens ook voor de juridische route en dagvaardde Noord-Korea, de Reconnaissance General Bureau en de Lazarus Group bij een federale rechtbank in Washington D.C. Een rechter kende een voorlopige bevriezingsorder toe. Inmiddels loopt die civiele procedure naast strafrechtelijke onderzoeken door Amerikaanse autoriteiten, hoewel daadwerkelijke handhaving tegenover een soevereine staat bijzonder ingewikkeld blijft.

5. TRUMP-memecoin als crypto schandaal (januari 2025): bijna een miljoen verliezende beleggers

Donald Trump lanceerde op 17 januari 2025, drie dagen voor zijn inauguratie als president van de Verenigde Staten, de $TRUMP-memecoin op de Solana-blockchain. Via sociale media kondigde Trump de token aan met de woorden: “My NEW Official Trump Meme is HERE! It’s time to celebrate everything we stand for: WINNING!” De NOS haalde daarbij critici aan die het “best wel eng” vonden dat een zittend staatshoofd zijn eigen cryptomunt promootte. Vervolgens bereikte de marktkapitalisatie op 19 januari 2025 een piek van ongeveer $9 miljard.

Die hoge waardering bleek niet houdbaar. Daarna zakte de koers met meer dan 98 procent. Beleggers die rond de piek kochten, zagen daardoor vrijwel hun gehele investering verdwijnen. De geschatte totale verliezen onder particuliere beleggers lopen op tot $3,8 miljard, verdeeld over bijna een miljoen individuele investeerders.

Tokenverdeling roept juridische vragen op

Vooral de opbouw van het tokenaanbod maakt de zaak juridisch gevoelig. Tachtig procent van de in totaal één miljard tokens bevond zich bij aan Trump verbonden entiteiten, namelijk CIC Digital LLC en Fight Fight Fight LLC. Die tokens waren via een geleidelijk vrijvallend vestigingsschema geblokkeerd. Daardoor betaalden particuliere beleggers prijzen rond het hoogste marktniveau voor een relatief beperkt vrij verhandelbaar aanbod. Blockchain-analist TRM Labs concludeerde in januari 2025 dat de $TRUMP-coin niet de traditionele kenmerken van een rug pull vertoonde. Toch benadrukte het onderzoeksbureau dat de scheve verdeling tussen winst en verlies bij nadere analyse juist meer vragen opriep. Een latere analyse wees eveneens uit dat 80 procent van het aanbod bij insiders geconcentreerd was, terwijl bijna een miljoen retailbeleggers de verliezen droegen.

Trump verklaarde zelf dat hij zich niet met zijn financiële bezittingen bemoeide. Toch berichtte het Financieele Dagblad over Trumps crypto-inkomsten op basis van zijn eigen vermogensdisclosure bij de Office of Government Ethics. Daaruit bleek dat hij in 2025 minimaal $1,4 miljard verdiende, vrijwel volledig dankzij cryptoactiviteiten. Tot die activiteiten behoorden zowel de $TRUMP-memecoin als World Liberty Financial, het crypto-platform dat Trump samen met zijn zonen oprichtte.

In augustus 2026 vroegen de Democratische senatoren Elizabeth Warren en Richard Blumenthal de SEC per brief om mogelijke fraude en ongerechtvaardigde verrijking formeel te onderzoeken. Volgens The Hill verwezen de senatoren naar ongeveer $3,8 miljard aan verliezen voor retailbeleggers en meer dan $636 miljoen aan opbrengsten voor aan Trump gelieerde partijen. De SEC-onderzoeksvraag draait onder meer om de juridische kwalificatie van de $TRUMP-coin als mogelijk effect. Daarnaast speelt de vraag of de promotie door een zittend president de Amerikaanse effectenwetgeving heeft geschonden. Een formele beslissing van de SEC is hierover tot op heden niet genomen.

Overzicht: vijf crypto schandalen naast elkaar

De vijf zaken lopen sterk uiteen wat betreft methode, schade en juridische achtergrond, maar bepaalde patronen komen telkens terug. In vier van de vijf gevallen zijn inmiddels strafrechtelijke veroordelingen uitgesproken of aanklachten ingediend. Bovendien tonen deze crypto schandalen hoe snel vertrouwen in een platform of token kan verdwijnen, ongeacht de omvang of eerdere reputatie van de betrokken partij. De gevolgen blijven overigens niet beperkt tot de rechtstreeks betrokken munten. Ook grote cryptovaluta zoals Bitcoin en Ethereum kunnen indirect worden geraakt wanneer omvangrijke crypto fraude de bredere markt onder druk zet. Zo zakte Bitcoin van $69.000 in november 2021 naar $15.500 eind 2022, nadat in dat jaar meerdere grote fraudezaken en faillissementen elkaar hadden opgevolgd.

Juridisch kader: welke wetsartikelen gelden bij crypto fraude?

De vijf besproken crypto schandalen zijn niet alleen vanuit financieel oogpunt uitgebreid gedocumenteerd. Verschillende gedragingen hebben inmiddels ook een duidelijke strafrechtelijke kwalificatie gekregen. Naar Nederlands recht zijn daarbij vooral drie bepalingen uit het Wetboek van Strafrecht relevant, waarbij de toepasselijke bepaling afhangt van de concrete vorm van crypto oplichting.

Oplichting en witwassen bij cryptofraude

Bij platformfraude zoals bij FTX en Celsius staat in de eerste plaats artikel 326 Sr centraal. Deze bepaling ziet onder meer op oplichting waarbij een valse hoedanigheid wordt aangenomen of een samenweefsel van verdichtsels wordt gebruikt om een slachtoffer tot afgifte te bewegen. Daarnaast speelt bij dergelijke cryptofraude vaak witwassen een rol, dat strafbaar is gesteld in artikel 420bis Sr. Bankman-Fried en Mashinsky zijn in de Verenigde Staten veroordeeld voor gedragingen die naar Nederlandse maatstaven onder deze twee bepalingen zouden kunnen vallen, naast onder meer valsheid in geschrifte en computercriminaliteit. Ook de Terra/Luna-crash kan juridisch binnen dit kader worden geplaatst. Misleidende mededelingen over de werking van het UST-algoritme kunnen immers een samenweefsel van verdichtsels en daarmee een oplichtingsmiddel in de zin van artikel 326 Sr vormen, mits het slachtoffer juist door die misleiding tot afgifte van geld of cryptogoederen is bewogen.

Computervredebreuk bij de Bybit-hack

De hack bij Bybit behoort tot een andere juridische categorie. Daarbij gaat het niet om oplichting, maar om computervredebreuk: het wederrechtelijk binnendringen in een geautomatiseerd werk, strafbaar gesteld in artikel 138ab Sr. Dat de hackers niet rechtstreeks Bybit maar de softwareinfrastructuur van Safe{Wallet} binnendrongen, verandert de strafrechtelijke aard van de gedraging niet. Bovendien verhoogt artikel 138ab lid 2 Sr de maximumstraf tot vier jaar wanneer na het binnendringen gegevens of vermogensbestanddelen worden overgenomen, wat in deze zaak evident gebeurde. De betrokkenheid van Noord-Korea maakt de praktische vervolging echter ingewikkeld vanwege staatsimmuniteit. Bybit probeert daarom inmiddels ook via een Amerikaanse civiele procedure een schadevergoeding af te dwingen.

Wat betekenen deze zaken voor bescherming tegen crypto fraude?

In de vijf crypto schandalen keren verschillende patronen terug die ook bij andere crypto oplichtingen zichtbaar zijn. Terra en Celsius beloofden bijvoorbeeld rendementen die ver boven gangbare niveaus in de reguliere financiële wereld lagen. FTX profileerde zich als een veilig en professioneel handelsplatform, terwijl essentiële interne risicocontroles ontbraken. De TRUMP-memecoin gebruikte bovendien de publieke bekendheid van Trump om in zeer korte tijd grote hoeveelheden kapitaal van particuliere beleggers aan te trekken. Toch werd de onderliggende problematiek in alle gevallen pas laat zichtbaar. De cryptofraude speelde zich immers grotendeels buiten het zicht van beleggers af en kwam vaak pas aan het licht nadat een platform instortte of een koers al fors was gedaald.

Daarnaast blijft de schade van omvangrijke crypto fraude zelden beperkt tot één bedrijf of token. Nadat FTX failliet ging, kwamen ook Genesis, BlockFi en Voyager Digital ten val door hun blootstelling aan de FTX-groep. Daarvoor had de Terra/Luna-crash Celsius al ernstig verzwakt. In dezelfde periode daalde de koers van Bitcoin van $69.000 naar $15.500. Daardoor kunnen grote fraudezaken via onderlinge financiële afhankelijkheden snel een veel breder deel van de cryptomarkt raken.

Voor Nederlandse beleggers geldt dat de Autoriteit Financiële Markten (AFM) crypto-activadienstverleners sinds 2024 op basis van de Europese MiCA-verordening onder toezicht heeft. Toch vallen grensoverschrijdende platforms en memecoins regelmatig buiten het directe bereik van die bescherming. Zorgvuldige due diligence, terughoudendheid bij uitzonderlijk hoge rendementsbeloften, aandacht voor de tokenomics van nieuwe projecten en controle of een aanbieder bij de AFM geregistreerd staat, blijven daarom belangrijke verdedigingsmiddelen tegen crypto oplichting. Wie bovendien wil bekijken welke specifieke tokens en projecten historisch veel risicosignalen hebben vertoond, vindt meer informatie in dit artikel over welke crypto je beter niet kunt kopen. Overigens onderstreept de Bybit-hack nog een ander risico: ook afzonderlijke walletinfrastructuur kan worden getroffen wanneer aanvallers via een externe softwareleverancier de toeleveringsketen binnendringen.